نه چندان که شایسته نام توست/ حضور کمرنگ زنان در سینما و تلویزیون ( 22 شهریور 1396 )

 

حضور و نقش زنان تاثیرگذار و موفق در آثار سینمایی و تلویزیونی اندک است.

الناز نعمتی: در تمام جوامع و اکثر کشورهای پیشرفته یا در حال توسعه سنگ بنای فرهنگی و آموزشی بر معرفی پیشینه تاریخی ،فرهنگی، تمدن، پیشرفت های علمی و معرفی مفاخر آن کشورها به مردم ،نسل جوان و نوجوان و حتی مردم سایر کشورها و جوامع بنا شده است. معرفی مفاخر علاوه بر ایجاد حس وطن پرستی و تقویت اعتماد به نفس جوانان ،راهی است برای تقدیر از بزرگانی که زندگی شان را وقت علم و هنر و فرهنگ کرده اند و در نهایت منجر به سرافرازی کشورشان و مردم شان شده و موجبات آسایش ایشان را فراهم کرده اند. معرفی مفاخر در کشورهای مختلف از کتاب های درسی آغاز شده و تا دانشگاه ادامه میابد در این میان اما نقش سینما به عنوان ابزاری بسیار قدرتمند و رسانه ای عظیم انکار ناپذیر است. با نگاهی حتی اجمالی بر تولیدات سینمایی ایران از بدو ورود دوربین فیلمبرداری و تولید فیلم های صامت تا به امروز که به عنوان یکی از کشورهای صاحب صنعت سینما به تولید گاه تا صد فیلم در سال رسیده ایم متاسفانه جایگاه معرفی مفاخر در سینمای مان به شدت محدود و کمرنگ است و در این بین سهم مفاخر زن کلا نادیده انگاشته شده است.

سالها پیش تلویزیون سریالی ژاپنی پخش کرد با نام «داستان زندگی » که ماجرای پر فراز و نشیب زندگی دختری به نام هانیکو را روایت می‌کرد که با تشویق استاد و سرسختی خودش موفق به ادامهٔ تحصیل شد و به عنوان اولین خبرنگار زن ژاپنی به استخدام یکی از روزنامه‌های دوران میجی و تایشو (دوران گذار کشور ژاپن از سنت به مدرنیته) درآمد. بعید است در ایران کسی این سریال را ندیده باشد و با شخصیت سرسخت و کوشای این دختر ژاپنی آشنا نباشد و البته از دیدن ان سریال لذت نبرده باشد. به این ترتیب ژاپنی‌ها با ساخت یک سریال ساده و دوست داشتنی نه تنها این کاراکتر را به کودکان و نوجوانان سرزمین خود که فراتر از مرزهای کشورشان به خوبی و به شکلی به یاد ماندنی معرفی کردند. با کمی تامل به این نتیجه می رسیم که در کشور ما هرگز فیلم یا سریالی تولید نشده که به معرفی زنان بزرگ سرزمین مان و چهره‌های ماندگار آن ها در زمینه های ادبی و علمی و هنری و... بپردازد و اندک فیلم ها یا سریال هایی که در وصف مفاخر تولید شده همگی درباره مردان بوده اند که در میان آن ها هم معدود آثاری به درجه مطلوبی از کیفیت رسیده و ماندگار شده اند.

شاید ساختن فیلم یا سریال درباره زنان بزرگ عهد باستان یا دوره میانی تاریخ  و دوران غیر معاصر به لحاظ پروداکشن های پرخرج کمی دشوار باشد اما کم لطفی سینما به زنان بزرگ عصر معاصر دلیل و توجیهی جز نادیده گرفتن این عزیزان و نام آوران ندارد. زنان بزرگی مانند فخر السلطنه فروهر که از زنان فعال و نویسنده در زمان مشروطیت بود و دراداره مجله " نسوان وطن خواه " نقش مؤثری داشت و دستگاه حکومتی او را به خاطر چاپ مقاله در روزنامه "شفق سرخ" محکوم به تبعید کرد، صدیقه دولت آبادی از فعالان حقوق زنان از سال های 1280 و سالهای ابتدایی 1300 ، دکتر پوران دخت شجیعی دارای دکترا درادبیات فارسی و اولین استاد زن در دانشکده ادبیات دانشگاه اصفهان، بی بی مریم بختیاری سردار و حامی جنبش مشروطه، مهرانگیر دولتشاهی اولین سفیر و کاردار زن ایرانی، رابعه قزداری شاعره زن ایرانی که به دو زبان فارسی و عربی دیوان شعر نوشته است، جانان بیگم اولین زن مفسر قرآن ،  سیمین دانشور استاد داشگاه ادبیات و نویسنده اثار ماندگاری همچون "سووشون" و "جزیره سرگردانی" که به بیش از دهها زبان در دنیا ترجمه شده اند،  فروغ فرخزاد شاعر اشعار ماندگار شعر نو و فیلمساز، پروفسور آزاده تبازاده دارنده جوایز بسیاری از جمله مدال اتحادیه ژئوفیزیک آمریکا ،دکتر پردیس ثابتی یکی از 100نابغه دنیای علم پزشکی در دهه اخیر به انتخاب گروه بین المللی دانشگاه اکسفورد،  دکتر مهرانگیز منوچهریان اولین بانوی حقوقدان ایرانی که با انتشار کتاب" انتقاد بر قانون اساسی ایران از نظر حقوق زنان" در سال 1968 موفق به دریافت جایزه صلح حقوق بشر شد ،بانو نصرت امین اصفهانی از نویسندگاه شهیر ایرانی که از زنان فقیه و مجتهده دنیای اسلامی و از اساتید حوزه ی علمیه اصفهان بود است، انوشه انصاری اولین فضانورد ایرانی . دکتر آلینوش طریان اولین بانوی دارای دکترای اختر فیزیک در ایران، آتوسا پور کاشیان و شادی پری در بانوان استاد بزرگ شطرنج ایران ، پروفسور مریم میرزا خانی ریاضیدان بزرگ ایرانی که به عنوان اولین زن در جهان مفتخر به کسب جایزه بزرگ فیدلز شده است و شاعره دوست داشتنی بانو پروین اعتصامی که جشنواره ای بزرگ به نام وی نامگذاری شده ولی هرگز در دنیای سینما و تلویزیون یا تئاتر درباره وی ،زندگی و آثارش اثر قابل توجهی تولید نشده است.

در سینمای ایران حتی در فیلم ها و سریال ها نیز نفش زنان بیشتر منحصر به نقش های حاشیه ای و کم اهمیت است و بخصوص با پای گذاشتن بازیگران زن به دوران میانسالی دیگر نقش مناسبی برایشان در سینما وجود ندارد. در حالی اغلب زنان بزرگ ایران زمین در سال های میانی عمر خود به اوج شکوفایی و بالندگی در عرصه های مختلف رسیده اند. بر سینمای ایران همواره جوی مردانه حاکم بوده است و شاید همین حضور کمرنگ زنان در عرصه فیلمسازی و فیلمنامه نویسی باعث شده است تا این حد حضور نقش زنان بزرگ در تاریخ سرزمین مان و روایت شرح زندگی ایشان در سینما و تلویزیون و تئاتر نیز به بوته فراموشی سپرده شود. چراکه زنان بیش از مردان بر مرارت و سختی های حضورهای اجتماعی زنان در طول تاریخ واقف هستند و قطعا مشقات و اهمیت نقش زنان در تاریخ را به واسطه این نسبت جنسیتی بهتر درک می کنند. در سالهای اخیر خوشبختانه زنان فعال در زمینه فیلمسازی و فیلمنامه نویسی در سینمای ایران بیشتر شده است و کارگردانان زن جوان و باانگیزه ای وارد دنیای فیلمسازی شده اند و همین موضوع امیدها را برای تلاش این کارگردانان پر تلاش و مستعد در زمینه معرفی مفاخر زن بیشتر می کند .

 بی شک زنان بزرگ بسیاری در این سرزمین چشم به جهان گشوده اند و تاثیر شگرف سیاسی ، فرهنگی ،علمی و هنری بر جریانات کلی کشور گذاشته اند و نام خود را در تاریخ مرز و بوم مان حک کرده اند. هم اینک که درصد بالایی از دختران کشورمان علاقمند به تحصیل علم و هنر و حضور در مشارکت های اجتماعی هستند و در زمانه ای که درصد بالاتری از قبول شدگان در کنکور را دختران کشورمان تشکیل می دهند می بایست سینما نیز هر چه بیشتر در جهت معرفی  مفاخر زن ایران زمین اهتمام ورزد و دین خود را به زنان بزرگ و نامدار سرزمین مان ادا کند.

گزارش تصویری