قوی باش و سری هم به دکتر بزن

منتشر شده در 17 بهمن 1396
قوی باش و سری هم به دکتر بزن

 انیمیشن «فیلشاه» یکی از آثار کنجکاوی‌برانگیز جشنواره فیلم فجر است.

سجاد صداقت: جشنواره فیلم فجر برای اهالی رسانه از روز جمعه 13بهمن و با نمایش سه فیلم در پردیس ملت آغاز شد. روز ابتدایی جشنواره برای اهالی رسانه روز آرامی بود. خلاف سال‌های گذشته که معمولا حضور در برج میلاد برای اهالی رسانه ساعتی شلوغ و فیلم دیدن در شرایط سخت را به همراه داشت، روز اول اکران فیلم‌های جشنواره در پردیس ملت – دست‌کم از نظر فیلم دیدن - ساعات آرامی بود. فارغ از این‌که در سایر بخش‌ها در پردیس ملت چه خبر بود به دو فیلم به نمایش درآمده در سانس‌های 17 و 20 روز جمعه می‌پردازیم. فیلم‌های «جاده قدیم» ساخته منیژه حکمت و «فیلشاه» ساخته هادی محمدیان دو فیلمی بودند که می‌توان درباره آن‌ها نکاتی را مطرح کرد. فیلم‌هایی که خیلی زود به مخاطب یادآوری می‌کرد خیلی نباید گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای را جدی گرفت. «کامیون» کامبوزیا پرتوی را در سانس اول سینمای رسانه ندیدم اما «جاده قدیم» و «فیلشاه» نتوانستند شروع پرهیجانی برای رسانه‌ای‌ها رقم بزنند.

«جاده قدیم»: تجاوز، تنهایی و اندکی موسیقی
«مینو زنی 45‌ساله و موفق است که در شب سال‌نو دچار حادثه‌ای دلخراش می‌شود.» این خلاصه داستان چهارمین فیلم منیژه حکمت است که در 10سال اخیر به جای فیلم ساختن ترجیح داده بود به تهیه‌کنندگی و پخش فیلم مشغول باشد. فیلمی که شاید تنها نکات امیدوار‌کننده آن همین داستان تک خطی باشد. «جاده قدیم» با یک تیتراژ جذاب آغاز می‌شود. دوربین سوار بر ماشینی به یک جاده فرعی کنار اتوبان می‌پیچد و پس از طی مسیری به اول جاده قدیم می‌رسد. می‌توان حدس زد که داستان قصد دارد روایتی رعب‌آور از دل جامعه امروز ایران را نشان دهد. این نخستین نکته‌ای است که فیلم حکمت را می‌تواند برای تماشاگر جذاب کند. شروع فیلم نیز در همین بستر رخ می‌دهد.
صدای ترقه و شب چهارشنبه‌سوری و نمایی از یک میهمانی خانوادگی که معلوم است در آن مینو (با بازی مهتاب کرامتی) همه‌کاره خانواده و به عبارتی آچار فرانسه همه‌گیر‌و‌گرفت هاست. فیلم در همان ابتدا تمام تلاش خویش را به‌کار می‌گیرد که براساس منطق روایی مینو را زنی موفق نشان دهد. مینو نه‌تنها در خانواده نقشی کلیدی دارد و همه به او اتکا می‌کنند بلکه در محل کار نیز ریاست یکی از شعبه‌های بانک را بر عهده دارد. با چنین زمینه‌سازی‌هایی می‌توان به این نتیجه رسیدکه قرار است اتفاق رعب‌آور توضیح داده‌شده در تیتراژ برای مینو رخ دهد. اما فیلم حکمت از همین جاست که تکلیف خود را گم می‌کند. تعریف خرده‌داستان‌هایی در همان مدت ابتدایی برای فهم اینکه مینو زن موفقی است، باعث شده که اصطلاحا موتور فیلم دیر روشن شود. مینو طی اتفاقی در شب سال نو با یک مورد زورگیری روبه‌رو می‌شود و این آغاز اصلی داستان است. خانواده پس از این اتفاق و با وجود مشکل به‌وجود آمده، ستون خود را از دست می‌دهد و از هم می‌پاشد. اما این از هم پاشیدگی آن قدر بی‌مزه است که چندان نمی‌توان باور کرد خانه‌ای که در آن چنین اتفاقی رخ داده، به این اندازه بتوان در آن بی‌تفاوتی را تجربه کرد. نوع عجیب روابط آتیلا پسیانی (همسر مینو) با پدرش با بازی پرویز پورحسینی هم از آن جنس مسائلی است که از ابتدای فیلم بر آن تاکید می‌شود و پس از رخ دادن فاجعه رابطه شکلی مضحک به‌خود می‌گیرد. مسیری که فیلمنامه در «جاده قدیم» پی می‌گیرد به طرز مشخصی تا پیش از اتفاق مهم دوم یعنی پیدا شدن زورگیر قابل فهم است. زنی که از آسیب‌های یک خشونت اجتماعی در رنج است و خانواده‌ای که درگیر مسائل و مشکلات است. فیلم با استفاده از موسیقی شنیدنی کریستف رضاعی فضای وحشت را به‌خوبی توصیف می‌کند. پس از پیدا شدن زورگیر اما روال داستان به سمت دیگری می‌رود. به‌جای اینکه فیلم به اتفاقات این حادثه به‌عنوان شاه کلید فیلمنامه بپردازد، توجهش را به مشکلات خانوادگی جلب می‌کند. درحالی‌که راه‌های بسیاری در پی چنین اتفاقاتی پیش روی زندگی‌ها قرار می‌گیرد. اما زن قوی داستان «جاده قدیم» و آدم‌های ضعیف اطراف او می‌خواهند در خانه مشکل را حل کنند و در نهایت زن زمانی‌که مشکلات خانه و محل کار را حل می‌کند به این نتیجه می‌رسد که خود را به یک مشاور برساند. فیلم ساختن درباره هر موضوعی و به‌خصوص مقوله تجاوز نیاز به لایه‌های روانشناسانه زیادی دارد که در جاده قدیم در سطح می‌ماند و خبری از عمیق‌شدن نیست.

«فیلشاه»: وقتی می‌خواهیم با انیمیشن تاریخ بگوییم
دومین انیمیشن هادی محمدیان پس از «شاهزاده روم»، از همان ابتدا یکی از پروژه‌هایی بود که کنجکاوی علاقه‌مندان سینما را برمی‌انگیخت. طی روزهای اخیر و با پخش عکس‌ها و تیزرهای این انیمیشن می‌شد فهمید که از نظر تکنیکی با یکی از کامل‌ترین محصولات انیمیشنی سال‌های اخیر که در ایران ساخته شده، روبه‌رو خواهیم بود. خواندن داستان انیمیشن هم نشان می‌داد که قرار است انیمیشنی ‌پورشور و رنگ و احساس، درباره یک فیل دست‌و‌پا چلفتی را ببینیم. در خلاصه‌ای که پیش از این درباره این انیمیشن منتشر شده‌بود هم بر این نکته تاکید شد: «در جنگلی در آفریقا رئیس گله فیل‌ها صاحب فرزندی می‌شود که همه انتظار دارند جانشین رئیس گله باشد، اما خلاف تصور همه شادفیل بسیار دست‌و‌پا چلفتی است و هیکل گنده‌اش همیشه سبب تخریب و خرابکاری می‌شود...» داستان یک فیل که می‌شد فهمید قرار است به فیلشاه تبدیل شود. «فیلشاه» از نظر تکنیکی به نسبت وضعیت صنعت سینما در ایران واقعا در سطح فوق‌العاده‌ای قرار دارد و نشان می‌دهد، اکنون صنعت انیمیشن‌سازی در ایران پیشرفت فوق‌العاده‌ای داشته‌است. بی‌شک «فیلشاه» از این نظر یکی از مهم‌ترین محصولات سال‌های اخیر سینمای ایران است. در شرایطی که تولید انیمیشن یکی از پیچیده‌ترین کارها در صنعت سرگرمی است، چنین پیشرفتی می‌تواند امیدواری بسیاری برای سال‌های آینده باشد. محمدیان و تیم همراهش پس از انیمیشن «شاهزاده روم» حالا نشان داده‌اند که می‌توانند در این حوزه به دستاوردهای بزرگی برسند.
اما مشکل «فیلشاه» در فیلمنامه آن است. فیلمنامه‌ای که توسط محمد‌باقر مفیدی‌کیا (کارگردان نماهنگ‌های ایستاده‌ایم 1 و 2)، علی رمضان (کارگردان و نویسنده مستند مسابقه خانه ما) و خود محمدیان نوشته شده‌است. اگر فرض بر این باشد که «فیلشاه» برای کودکان و نوجوانان ساخته شده جزئیات فیلمنامه و تاکید سازندگان بر اینکه از داستان یک فیل، به روایت یک تاریخ برسند، چنان انیمیشن را پر از جزئیات کرده که می‌توان گفت با یک پروژه بسیار سخت برای این گروه سنی روبه‌رو هستیم. اگر هم تاکید بر انیمیشنی برای بزرگسالان است، باز هم چنین پمپاژ کردن تاریخ در دل انیمیشنی دو‌ساعته از عجایب روزگار ماست. «فیلشاه» ایده‌ای دارد که به‌نظر می‌رسد تمامی ساخت انیمیشن براساس آن رخ داده اما اینکه قرار باشد تمام این ایده برای کودکان و نوجوانان و حتی بزرگسالان گفته شود، یک ادعای بزرگ و تا حدودی دور از دسترس است. داستان در نهایت به ماجرای فیلم‌های سپاه ابرهه در تاریخ اسلام گره می‌خورد، اما تماشاگر از میانه فیلم به ایده مدنظر نویسندگان می‌رسد. شاید نتوان به انتخاب چنین رویکردی از سوی سازندگان خرده گرفت، اما قطعا می‌توان به نوع روایت داستان و وجود این حد از جزئیات در یک انیمیشن انتقاد وارد کرد. با همه این حرف‌ها اما «فیلشاه» از نظر تکنیکی یکی از اتفاقات مهم سال‌های اخیر سینمای ایران خواهد بود.

منبع: روزنامه آسمان آبی